Γιατί το Φάληρο;
Η ανασκαφή της Νεκρόπολης του Φαλήρου κάτω από το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος
Το Νεκροταφείο του Φαλήρου
Η νεκρόπολη του Φαλήρου βρίσκεται 4 χλμ. νότια του κέντρου της Αθήνας, με το μεγαλύτερο τμήμα της να είναι θαμμένο κάτω από το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.
Καταλάμβανε μια έκταση πάνω από 13 εκτάρια, με τους τάφους να εκτείνονται σε μια ζώνη μήκους 500 μέτρων και πλάτους 70 έως 94 μέτρων. Εκτεινόταν κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του Φαληρικού όρμου, του πρώτου λιμανιού της πόλης της Αθήνας, ακολουθώντας μια πορεία παράλληλη με την ακτογραμμή, που σήμέρα έχει δραματικά αλλοιωθεί από τις εκτεταμένες χωμάτινες αποθέσεις. Με βάση πρόσφατες μελέτες, η περιοχή χαρακτηρίζεται γεωλογικά από την εμφάνιση παράκτιων ιζηματογενών πετρωμάτων ή πετρωμάτων παραλίας, ενώ το νοτιοανατολικό άκρο του κόλπου καλυπτόταν από αμμόλοφους και ένα παλιό αλμυρό έλος. Η θέση ήταν γνωστή μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα ως Βοϊδολίβαδο.
Η νεκρόπολη χρησιμοποιήθηκε από τα τέλη του 8ου έως τον 4ο αιώνα π.Χ.
Η νεκρόπολη χρησιμοποιήθηκε από τα τέλη του 8ου έως τον 4ο αιώνα π.Χ. Οι ανεσκαμμένοι τάφοι εκτείνονται σε δύο κύριες περιοχές στις γωνίες του κτιρίου του ΚΠΙΣΝ. Η μεγαλύτερη στη νοτιοανατολική γωνία του Κέντρου περιλαμβάνει τον Κεντρικό Τομέα, την Εσπλανάδα και τον Νοτιοανατολικό Τομέα, ενώ στη μικρότερη ταφική περιοχή ανήκει ο ΒΔ Τομέας. Η νεκρόπολη θα πρέπει να εκτεινόταν και κάτω από το Πάρκο του Κέντρου, σε μια έκταση περίπου 57 εκτάρια, που όμως παρέμεινε ανεξερεύνητη. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ανασκαφέων, το Πάρκο καλύπτει το τριπλάσιο αριθμό των ήδη ανασκαμμένων ταφών.
Οι ταφές
Οι ενταφιασμοί ενηλίκων σε απλούς λάκκους σκαμμένους στην άμμο, μερικές φορές φέροντας κάλυψη από λίθινες πλάκες, αποτελούν τον πιο κοινό τύπο ταφής στο νεκροταφείο. Μόνο μερικοί από τους ενταφιασμούς είχαν τοποθετηθεί σε κιβωτιόσχημους τάφους. Οι πρωιμότεροι ενταφιασμοί χρονολογούνται στις τελευταίες δεκαετίες του 8ου αιώνα και κυριαρχούν στη νεκρόπολη μέχρι το τέλος της χρήσης της, με την πλειοψηφία τους να είναι ακτέριστοι. Αρκετοί ενταφιασμοί σε λάκκους ανήκουν σε μικρά παιδιά που είτε δεν έχουν καθόλου κτερίσματα είτε συνοδεύονταν από ένα ή δύο αγγεία.
Οι παιδικοί εγχυτρισμοί, αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη κατηγορία τάφων στο Φάληρο, με την πλειοψηφία τους να χρονολογείται στον 7ο αιώνα π.Χ. Εμπορικοί αμφορείς, πίθοι και μαγειρικά σκεύη χρησιμοποιούνταν κυρίως ως οστεοδόχα για τις ταφές νεογνών, βρεφών και μικρών παιδιών, που κτερίζονταν με μικρογραφικά κυρίως αγγεία, πήλινα ειδώλια, χάντρες και μια ποικιλία μικρών ευρημάτων. Σε αρκετές περιπτώσεις, παιδιά έχουν ταφεί μέσα σε πήλινες λάρνακες. Μερικοί από τους τάφους του νεκροταφείου ανήκαν σε ζώα, κυρίως ιπποειδή, χωρίς να είναι δυνατόν να συσχετιστούν με συγκεκριμένες ταφές ενηλίκων.
Οι καύσεις ήταν σημαντικά λιγότερες από τις ταφές και ήταν ως επί το πλείστον πρωτογενείς. Μόνο δύο δευτερογενείς καύσεις έχουν εντοπισθεί.
«Βιαιοθάνατοι»
Η μοναδικότητα της νεκρόπολης του Φαλήρου έγκειται στις ταφές ατόμων που είχαν θανατωθεί βίαια: έχουν έρθει στο φως 187 «βιαιοθάνατοι» που χρονολογούνται ως επί το πλείστον στην πρώιμη περίοδο χρήσης της νεκρόπολης. Πρόκειται για ταφές ατομικές ή σε μικρές και μεγάλες συστάδες που απαρτίζουν το μεγαλύτερο σύνολο αποκλίνοντων νεκρών στον ελληνικό κόσμο, αντιπροσωπεύοντας το 11% του συνόλου των ταφών του φαληρικού νεκροταφείου.